Mønsterplanen 1987 · samiske fagplaner 1989, s. 51 (skann 53)

VIHTTA MÁILBMEOASI Oahppit galget dovddidit moanaid riikkaide Europas ja eará máilbmeosiin. Oahppit galget oahppat gártta geavahit ja buorebut dovdat olbmuid ja eallinvugiid eará guovlluin máilmmis. Deatálaš geográfalaš dieđut iešguđet riikkain galget čadnot luonddu- ja kultuvra-dillái, vai oahppit álkibut áddejit iešguđet riikkaid dilálašvuođaid. Sii berrejit dovdat luonddu, luonddueavttuid, ealáhusdoaimmaid ja eallinvugiid,ássanguovllu, kultuvrra, osku ja politihkalaš vuogádaga. Ollu riikkaid dáfus lea maid lunddolaš namuhit osiid historjjás. 1.-3. luohkká Máilbmi birra. Háleštit riikkaid ja diliid birra maid oahppit dovdet mediaid ja mátkkoštemiid bokte. Geavahit gárttaid ja globusa. 4.-6. luohkká Europa: Moanaid riikkaid Oarje- ja Nuorta-Europas. Veaháš europealaš ovttasbargoásahusaid birra. Stuoraválddit: USA, Ruošša ja Kiiná. Veaháš dan birra mot dat váikkuhit máilmmi servvodahkii. Muhtun riikkat olggobealde Europa: Riikkat buot máilbmeosiin iešguđet lágán ekonomálaš, sosiálalaš, politihkalaš ja kultuvrralaš diliin. (Nuorta- Oarji, rikkis ja geafes riikkat. Mii bargat ovttas earáiguin: Sápmi, eará álgoálbmogat ja Davviriikkat. Ovttastahtton našuvnnat. Geafes riikkaid veahkeheapmi. Norgga ovdánahttinveahkki. GORUT JA DEARVVAŠVUOHTA Dán váldobarggu berre ovttastahttit eará fágaiguin. Váldobargguin barggadettiin galget oahppit fuobmát oktavuođa gaskal rumašlaš, psykologalaš ja sosiálalaš dearvvašvuođa. Sii galget maid áddegoahtit ahte eallinvuohki mearrida olbmo obbalaš dearvvašvuođa ja ahte olgguldas dilit dego ássanbiras ja johtolatbiras sáhttet váikkuhit dearvvašvuhtii. Oahppit galget oažžut dieđuid goruda birra - ráhkadusa, doaimmama ja rávásmuvvama birra. Sii galget oahpásnuvvat dán áigásaš dovdomearkkalaš dearvvašvuođa váttisvuođaide, mot daid sáhttá eastadit ja mot buori dearvvašvuođa ferte mánnávuođas juo vuođđudit. Oahppit galget oahppat ahte juohkehaš sáhttá nannet dearvvašvuođas jierpmálaš biebmodoalu ja gárihuhttin gaskaomiid geavaheami dáfus. Mánggalágan rumašlaš, sosiálalaš ja kultuvrralaš doaimmat sáhttet maiddái leat buorit dan oktavuođas. Oahpaheapmi alkohola, narkotihka ja duhpáha (ANT) birra galgá leat eastadeaddji. Dat galgá veahkehit ohppiid ovddidit iešráđálaš vuođđodovdduid ja oaiviliid. Oahpaheapmi ferte vuhtii váldit, ohppiid láddama ja diehtodárbu, ja oainnuid mat gávdnojit lagasbirrasis. Ovttastallaneallima oahppu lea deatalaš oassi dán váldobarggus, muhto guoská maid eará váldobargguide dán plánas ja eará fágaide mat meannudit olbmuid ovttaseallima. Dan oahpu oktavuođas fertejit sihke estehtalaš, psykologalaš ja sosiálalaš gažaldagat váldot mielde. 1.-3. luohkká Gorut: Ráhkadus, geavaheapmi, rávásnuvvan. Oanehaččat dáidduid, dáktegurgadasa (dákterikki) ja liikki birra. Gorutdikšun: Basadeapmi, bátnedikšun. Mot duhpát váikkuha gorudii.

Mønsterplanen 1987 · samiske fagplaner 1989 s. 51 skann 53

Siter