Mønsterplanen 1987 · samiske fagplaner 1989, s. 66 (skann 68)

kut. Kultuvrrat, iešdovdu ja vuorrádus. Unnitálbmogat ja nállevealaheapmi. Sisafárrejeaddjit. Oskkut ja eallinoainnut: Máilmmio skkut ja eallinoainnut. Oskku mearkkašupmi olbmui, kultuvrii ja servvodahkii. Servvodat gos leat iešguđet lágán olmmoščearđat. Gierdavašvuohta. Nuppástuvvamat ja viiddáneapmi: Europa 1700 logus vuosttaš máilmmisoađi rádjái. Rudalaš, sosiálalaš, politihkalaš ja kultuvrralaš nuppástuvvamat iešguđet ge riikkain ja servvodagain. Revolušuvdna. Koloniat ja koloniáiváldit. Soadit ja headit: Vuosttaš máilmmisoađis «galbma soahtái»: Máilmmisoađit. Movt váldi stáhtaid gaskkas nuppástuvvá. Koloniseren heitojuvvo. Riikkat mat leat beallálaga ja riikkaid gaskasaš ovttasbargu. Stuora válddit ja ođđa fámolaš válddit. Norga -olggobealde, earáid válddi vuolde ja beallálaga eará riikkaiguin. Movt olbmo eallindilli molssašuvvá áiggiid mielde. Rikkis ja geafes eatnamat: Boares kultuvrra áiggis dálás ovdánandárbbuid ja vejolašvuođaid dillái. Koloniat ja koloniáigi, koloniaid heitojupmi. Ođđa našuvn-Luondduvuođđu ja eallindilli. Olmmošlogu lassáneapmi, movt olbmot ásaiduvvet. Migrašuvdna. Riggodagaid geavaheapmi ja juogadeapmi sihke riikkaid siskkabealde ja riikkaid gaskkas. Ekologalaš rievdadusat. Dearvvašvuohta ja biebmu. Ealáhusat ja gávppašeapmi. Ekonomalaš struktuvrrat ja ruđa joraheapmi. Guovllut: Álgoálbmogat galbmaguovlluin. Davvi-Ameriika. Sovjetlihttu. Gaska-Nuorta. Latin-Ameriika. Lullinuorta-Asia. Australia. India. Kina. Japan. Afriika. ÁLGOÁLBMOGAT Oahppit galget oahppat maid mearkkaša leat álgoálbmogin, vai dan láhkái sáhttet áddet sámiid dili álgoálbmogin ja álgoálbmogiid váttisvuođaid obbalaččat. Oahppit galget maid oažžut ipmárdussii makkár hástalusaid ja váttisvuođaid siste sámi kultuvra ja sápmelaččat leat stuoraservvodaga ektui. Sámiid dilálašvuohta Norggas berre buohtastahttojuvvot sámiid dilálašvuođain olles Davvikalohtas, seammás go maiddái buohtastahttá eará álgoálbmogiiguin. Dát guokte váldobarggu: Ráfi ja internašuvnnalaš ipmárdus berrejit ovttastahttot. Sápmelaččat álgoálbmogin: Iešdovdu, čearddalašvuohta, vuoigatvuođat. Álgoálbmogat eará riikkain: Sámiid dilli Ruotas, Suomas ja Sovjetlihtus. Eará álgoálbmogat ja internašuvnnalaš ovttasbargu. (WCIP). Ovttastahttojuvvon našuvnnat. Olmmošvuoigatvuođat. RÁFI JA INTERNAŠUVNNALAŠ IPMÁRDUS Dán barggu ulbmil lea ovddidit dieđuid ráfi ja riidduid birra, sihke oktonas olbmuid, joavkkkuid ja našuvnnaid gaskka. Diehtu ja oaidnu dáidda áššiide lea maid deahálaš. Oahppit galget oažžut oahpu dan birra maid olmmošvuoigatvuođat mearkkašit ja makkár dilálašvuohta dain lea máilmmiservvodagas, ja maiddái álgoálbmogiid vuoigatvuođain. Deahálaš oassi barggus lea čielggadit iešguđet lágán riidduid, iešguđet áiggis ja guovlluin. Oahppit berrejit hárjánit ohcat sivaid riidduide, ja movt riidduid sáhtášii hehttet buollámis, movt daid galggašii čoavdit dahje movt daiguin galgá oahppat eallit. Norgga oaidnu álgoálbmogiid vuoigatvuođaid hárrái. Riiddut skuvlaservvodagas ja báikkálašservvodagas sáhttet adnot ovdamearkan, maiguin sáhttá álggahit oahpaheami. Váldosivat stuora internašuvnnalaš riidduide - gaskal nuortta ja oarjji ja gaskal davi ja luli - fertejit 66

Mønsterplanen 1987 · samiske fagplaner 1989 s. 66 skann 68

Siter