Mønsterplanen 1987 · samiske fagplaner 1989, s. 62 (skann 64)

geavaheapmi ja servvodaga ovdáneapmi. Eallindássi ja eallinárvvut. Luondduja birasgáhtten. Ekologalaš rievdadusat, hálddašan ovddasvástádus ja boahtteáiggi doaivagat. Oktavuohta gaskal ekologia ja ekonomia. SÁMI SERVVOĐAT NUPPÁSTUVVAME Dán barggu ulbmil lea čájehit movt sámi servvodat lea rievdan 1600 logus otnažii. Ovdáneami guorahallamii ferte juolludit ollu áiggi, vai oažžu ollislaš ipmárdusa servvodaga dilis, ja vai oaidná stuora nuppástuvvamiid mat leat dáhpáhuvvan. Ferte váldit ovdan ovtta áigodaga ja geahččat makkár ekologalaš, sosialálaš, politihkalaš ja kultuvrralaš ovdáneamit leat dáhpáhuvvan dan áigodagas. Muhto ferte maid geahččat man guhkes áigodat juohke fáddái galgá juolluduvvut. Váldodeaddu bidjo sámi historjái, seammás go geahččala oažžut ovdan movt dat lea váikkuhan báikkálaš servvodahkii ja movt historjá sáhttá čadnot báikkálaš servvodahkii. Ferte maid čájehit movt Sámi ovdáneapmi gullá oktii našunálstáhtaid ovdánemiin. Ovdáneapmi Europas váldo mielde dakko gokko orru leamen lunddolaš. Bargu galgá veahkehit ohppiid ipmirdit iežaset erenoamášvuođa ja leat veahkkin nannet sin sámi iešdovddu. Dát ipmárdus ferte biddjot oktii gullevašvuođain báikái ja guvlui, ja maiddái lea sávaldat ahte dat buoridivččii sin internašuvnnalaš ipmárdusa. Ekonomalaš ovdáneapmi: Luondduriggodagat, lotnolasbarggut, gálvvuid lonohallan, ásaideapmi, sisafárrejupmi, industrialiseren, teknihkalaš ovdáneapmi, ođasmahttin, servvodatekonomia, sosialálaš dilli. Kultuvrralaš ovdáneapmi: Dološ osku, oskkut, mišuvdna, leastadianisma ja eará risttalaš oskkusorggit, biktasat, duodji, ođđa dáidomállet, sámi árvvut. Giellaovdáneapmi: Sámegiella, fuolkegielat, suopmanat, olgguldas váikkuhusat, giellamolssašupmi, giella ja iešdovdu, guovtte- dahje máŋggagielalašvuohta, boahtteáigi. Servvodatorgániseren: Sámi servvodaga stivren ja riektiipmárdus. Nuppástuvvanproseassat, našunálstáhtaid servvodatstivren, dáruiduhttinpolitihkka, ođđa oainnut dan oktavuođas ahte galget go sápmelaččat leat mielde mearridemen, boahtteáigi sierra álbogin, sámiid politihkalaš váikkuhusat iežaset boahtteáigái, iešdovdu ja kultuvrra ođasmahttin. Sámit ja našunálstáhtat: Vearuiduhttin, ekonomalaš ávkkit, koloniseren, lappekodicilla 1752, rájit, industriaid huksen, luondduriggodagaid geavaheapmi, politihkalaš ovdáneapmi, soahti ja heahteáiggit. Otnáš servvodat: Skuvllat, orgánisašuvnnat, dáidda, kultuvra, ealáhusat, fitnodagat, álbmostruktuvra. DÁČČA SERVVOĐAT NUPPÁSTUVVAME Ulbmil dáinna bargguin lea addit obbalaš gova das movt dáčča servvodat lea nuppástuvvan 1600 logu rájes otnažii. Deaddu biddjo áigái maŋŋel 1800. Muhtun muddui lea maid lunddolaš čuovvut ovdáneami álgoáiggiid rájes. Ovdáneami ferte oaidnit viiddis ja eatnatgeardásaš proseassan, vai oažžu ovdan ollislaš servvodatipmárdusa ja buot daid stuora nuppástuvvamiid mat leat dáhpáhuvvan. Ferte váldit ovdan dihto áigodaga ja geahččat makkár ekologalaš, sosialálaš, politihkalaš ja kultuvrralaš dáhpáhusat dan áigodagas leat leamaš. Áigodaga 62

Mønsterplanen 1987 · samiske fagplaner 1989 s. 62 skann 64

Siter