Ei liti illustrerad Noregs soga fyre folkeskulen (1894), s. 46 (skann 48)

46 Riksskipnad og samfundsstell. c) Indredepartementet heve aa gjera med næringsvegarne, landbruk, fiske, bergverksdrift, handel og sjøferd, justérvæsenet, statistik, konsulat- og kommune-, post-, telegraf- og skyss-væsenet. d) Departementet fyre dei offentlege arbeid heve med samferdsmidlar (vegar, jarnvegar, kanalar), hamnevæsenet, tekniske skular,brand- og bygningsvæsen æ) inans * toll-departementet heve aa gjera med styringi av statskassa og f tatsskogarne. Kongsberg sylvverk, skattesaker, tollsaker, ; og malt-tilverkingi og pensionsvæsenet. f) Forsvars-departementet vert deilt i 1) armé-avdeilingi, som greider med styrfngi av beren, umsuti fyre festningar og landsforsvaret i det heile og den ling; 2) mari vdelingi, som greider med floten og sjøforsvaret og illike med losvæsenet og fyrvæsenet. g) Revisjonsdepartementet heve aa ganga igjenom, prøva og avgjera dei offentlege reknskapar. Styremagter (ovrigheiter). I den indre styring er riket deilt i 20 større krinsar elder amt (tvo av deim er byarne Kristiania og Bergen), under kvar sin amtmann; amtmannen i ein stiftstad heiter st/ft-amtmann, daa han og bispen saman er det kyrkjelege yverstyre fyre stiftet (estiftsdireksjön»). Amtmannen heve aa styra alle borgarlege saker i amtet, heve den øvste politimagt -og heve tilsyn med dei lægre med k ; tilmed er han formann i amtsformannskapet. , Amti er deilte i futeri med kvar sin /at, som beve aa krevja inn dei offentlege skattar og avgifter og er politimeistar i futeriet. Under futen stend lensmannen, vanlegvis i kvart herad; han hjelper futen med innkrevjingi av skattar og som politimann og held aksjonar. I byom er byfuten ovrigheit; i dei større byar heve dei tillike borgarmeistar (og raadmenner) og politimeister. Kyrkja. Det kyrkjelege yverstyre, er disparne (6 stykke); under deim stend- prostarne, som heve tilsyn med prestarne. Soknepresten heve sjælesorgi og gudstenesta; som oftast er han ogso med i fatigkommissjonen og so styrar han valmannsvali, fører vallistar og bok yver deim, som vert fødde, vert gifte, døyr osv: Ved sida av soknepresten er der ofte residerande kapellånar, kallskapellånar, katekétar og personélIkapellånar; i kvart stift finst der stiftskapellånar til aa styra præsteembætte, naar der er prestlaust. Heren. Kvar vaksen mann, som heve fyllt 22 aar, skal fyre dcet meste gjera hertenesta i 13 aar (5 i lina, 4 i landvernet, 4 i landstormen); men folk i Tromsøo stift er fritekne. Dessutan er der nokre leigde («hvervedenr) til tenesta ved kavalleriet og artilleriet og ved kongens livvakt («garde») i Kristiania. Til heren høyrer: a) generalstaben, b) ingenior-brigåden, c) artilleri-brigåden, d) kavalleri-brigåden og e) 5 infanteri-brigadar: rste akerhusiske (i Fredrikshald) 2dre akerhusiske (i Kristiania), kristianssandske, bergenske og trondhjemske. Kvar brigade er 4 korps (kvart paa 1 line- og 1 landvernsbataljøn) og 1 underofficersskule; kvar brigåde stend under ein generåd/, kvart korps under

Ei liti illustrerad Noregs soga fyre folkeskulen (1894) s. 46 skann 48

Siter