Ei liti illustrerad Noregs soga fyre folkeskulen (1894), s. 45 (skann 47)

Riksskipnad og samfundsstell. 45 Røysterett. Røysterett heve kvar den, som heve fyllt sit 25de aar, heve butt i riket i 5 aar og anten a) er elder heve vort embættesmann, b) paa landet eig elder fyre meir enn 5 aar heve bygslat skyldsett jord, c) er byborgar elder d) i by elder ladestad eig gard elder grunn fyre minst kr. 600 i verde elder e) (sidan 1884) i det sidstlidne aar heve lagt direkte skatt etter inntekt paa minst kr. 500 paa landet og minst kr. 800 i byarne, dersom han i eit aar heve butt fast i valkrinsen og ikkje som tenar høyrer til annan manns husstand. Men ingen kann bruka sin røyterett, fyrr enn han offentleg til tings heve svoret truskap mot grunnlogi. Domstolar. Den øvste domstolen er hagsterett med ein formann (justitiarius) og minst 6 medlemer (assessorar) ; høgsterettsdomar kann ikkje umgjerast. Dei lægre domstolarne sr underrettar og yverrettar. Underretten er paa landet sorenskrivaren, i byarne byfuten; millom innbuarom vert der uppnemnd rettsvitne og i sume saker ogso d raa kann ein innanka saker til stiftsyverrettarne, og fraa yverretten kann saki ganga vidare til høgsterett; men sj og kri gjeng fraa sjørett og krigsrett like til hogsterett. Underretten i Kristiania heiter byretten; der ifraa vert ogso saker innankade like til høgsterett. Rettstrættor millom folk kann verta utjamnade ved forlikelserkommissionar, som vert valde fyre kva herad av deim, som heve røysteaett. I større dømer lagman: der det sit æin /agmann med tvo domarar og 10o folkevalde j nn (jury); i mindre straffesaker dømer meddomsretten, som er ein domar med tvo folkevalde domsmenner. Aalmenn borgarrett. Til embættesmenner kann mest berre veljast nordmenner og slike, som heve butt i landet 10 aar. Ingen kann verta dømd til straff utan etter log elder straffad utan etter dom. Pinsamt forhøyr maa ikkje vera. Der er ørentefridom; ingen bann verta straffad fyre aa hava utgjevet nokor skrift, med mindre han heve vist elder tilskundat til ulydnad mot logerna, vanvyrdnad mot religionen, mot sedugskapen elder mot statsmagterna, gjort motstand mot deira paabod elder heve framført falske og ærekrenkjande skuldingar mot nokon; ein kann tala fritt um stalsstyringi og alt annat. Alle er like fyre logi: der maa ikkje verta skipat greivskap og slikt heretter; adelsmann fær ingeu vera, som er fødd etter 1ste august 1821. Kvar mann heve same skyldnad til aa verja landet. Statsforvaltningi. Den ovste styring av statsstellet ligg hjaa 7 regjeringsdepartement; i kvart departement er der tvo ekspedisjonssekretærar; dei heve fleire kontor under seg, og i kvart av deim stend ein bureaunchef (les; byraasjef) og under honom er der atter fullmegtugar og kopistar. Departementi er: a) Ayrkje- og undervisnings-departementet heve aa gjera med kyrkjesakerna, g gr og lægre fremjing av vitenskap og kunst, styringi med og fond og fatigvæsenet. b) ; ø ege aa gjera med domsstolar og rettsvæsen, politi, fengsel og straffehus og helsestellet.

Ei liti illustrerad Noregs soga fyre folkeskulen (1894) s. 45 skann 47

Siter