Ei liti illustrerad Noregs soga fyre folkeskulen (1894), s. 30 (skann 32)

30 Fredrik den fjorde. Karl tilbake til Sverike fraa Tyrkiet, og alt aaret etter gjorde han det fyrste innfall i Noreg. Karl tok Kristiania og byrjad kringsetja Akershus festning; men han kunde ingenting vinna, daa han ikkje hadde store kanonor. Fraa Kristiania sende han avstad krigsfolk, som skulde taka Kongsberg sylvverk; men dei vart yvervundne paa Norderhov paa Ringerike. Sidan rykte Karl mot Fredrikshald; men borgararne her, med brøderne Peter og Hans Kolbjørnssøner i brodden, brende sin by, og svenskarne maatte skunda seg ut or byen. Daa so Tordenskjold samstundes i Dynekilen ved Strømstad øydelagde Karls flote, maatte han venda heim til Sverike, Tordenskjold var son av ein kjøpmann i Trondheim og heitte Peter Wessel; han var fyrst matros, vart so sjøkadett og officer og viste slikt mannsmod i denne ufreden, at han i ein hast, innan 10 aar, steig til admiral og vart teken upp i adelsstandet; daa fekk han namnet Tordenskjold. I 1718 gjorde Karl ei ny herferd til Noreg; sjølv gjekk han med ein stor her mot Fredrikssten; men ei kula fraa festningi dér gjorde ende paa hans liv. Ein annan svensk her hadde dreget inn i Trøndelagen; dei vende tilbake til Sverike, daa dei fekk bodskapen um, at kongen var fallen; men mange av deim fraus ihel paa Tydalstjellom. Tordenskjolds sidste storverk under krigen var, daa han i 1719 tok festningi Karlstén ved Marstrand. Aaret etter sluttad krigen; ved freden maatte Sverike leggja ein deil pengar, men miste ikkje nokot land. Same aaret fall Tordenskjold i ein tvikamp, berre 30 aar gamall. Fredrik den fjorde døydde 1730. I hans tid var det, at nordlandspresten Hans Egede reiste til Grønland og arbeidde utrøyttnande fyre kristendomen i mange aar, og at Thomas von Westen fekk lapparne kristnade. Kristian 6 og Fredrik 5. Kristian den sette var viljelaus og let seg leida av si kaute tyske dronning og hennar tyeke vener. Stivt og stort gjekk det til i kongsgarden; kong talad ikkje annat enn med dei høge adelsmenner og tyskarar. Vver slottsplassen maatte folk ganga med hatten i handi, og

Ei liti illustrerad Noregs soga fyre folkeskulen (1894) s. 30 skann 32

Siter